तीन राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कार आणि पद्मश्रीने गौरवलेला असामान्य कलावंत; ‘परिंदा’, ‘क्रांतिवीर’ पासून ‘नटसम्राट’पर्यंत अजरामर भूमिका
चंद्रपूर – आपल्या अभिनयाच्या सामर्थ्याने रुपेरी पडद्याला केवळ गाजविणारे नव्हे, तर आपल्या प्रत्येक भूमिकेतून समाजमनाला भिडणारे, वास्तवाचे भान करून देणारे, विचारांना चालना देणारे आणि प्रसंगी आपल्या खास शैलीने रसिकांना खळखळून हसविणारे ज्येष्ठ अभिनेते नाना पाटेकर यांच्या निधनाची वार्ता अत्यंत वेदनादायी आणि मन हेलावून टाकणारी आहे. तीन राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कार आणि पद्मश्रीने गौरवलेले नाना पाटेकर हे भारतीय अभिनयविश्वातील एक बुलंद आवाज, स्वतःची स्वतंत्र अभिनयशैली निर्माण करणारे विलक्षण कलावंत आणि पडद्यापलीकडेही माणुसकीची नाळ जपणारे संवेदनशील व्यक्तिमत्त्व होते. त्यांच्या निधनाने मराठी आणि हिंदी चित्रपटसृष्टीतील एका अजरामर अभिनयपर्वावर जणू पडदा पडला आहे, अशी शोकभावना आ. सुधीर मुनगंटीवार यांनी व्यक्त केली आहे.
तीन वेळा राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्काराने गौरवले गेलेले आणि २०१३ मध्ये पद्मश्रीने सन्मानित झालेले नाना पाटेकर यांनी आपल्या कारकिर्दीत अभिनयाची असामान्य उंची गाठली. ‘परिंदा’, ‘क्रांतिवीर’ आणि ‘अग्निसाक्षी’ या चित्रपटांतील त्यांच्या अभिनयासाठी त्यांना राष्ट्रीय पुरस्कार मिळाले.कधी गंभीर भूमिका साकारून समाजातील वास्तवाचा आरसा दाखवणारे, कधी आपल्या व्यक्तिरेखेतून अन्याय, संघर्ष आणि माणुसकीचे प्रश्न अधोरेखित करणारे, तर कधी ‘वेलकम’सारख्या चित्रपटातून आपल्या खास शैलीने प्रेक्षकांना खळखळून हसवणारे नाना पाटेकर प्रत्येक भूमिकेत वेगळेच भासले. ‘यशवंत’, ‘अब तक छप्पन’, ‘राजनीति’ आणि ‘नटसम्राट’ यांसारख्या असंख्य चित्रपटांसह रंगभूमीवरील विविध नाटकांमधूनही त्यांनी आपल्या बहुआयामी अभिनयाची विलक्षण व्याप्ती सिद्ध केली आणि प्रत्येक व्यक्तिरेखेला आपल्या प्रतिभेची अमीट छाप दिली.
त्यांचा अभिनय म्हणजे केवळ संवादफेक नव्हती; तो भावनांचा उद्रेक होता, वास्तवाचा आरसा होता आणि माणसाच्या अंतर्मनाला भिडणारा अनुभव होता. आवाजातील भारदस्तपणा, संवादातील धार, चेहऱ्यावरील सूक्ष्म भाव आणि व्यक्तिरेखेत पूर्णपणे विलीन होण्याची त्यांची अद्भुत लकब यामुळे त्यांनी साकारलेल्या अनेक भूमिका काळाच्या पडद्यावर अजरामर झाल्या.अभिनयाच्या या उत्तुंग प्रवासासोबतच नाना पाटेकर यांनी सामाजिक बांधिलकीही जपली. ‘नाम फाउंडेशन’च्या माध्यमातून शेतकरी, दुष्काळग्रस्त आणि ग्रामीण भागातील गरजूंसाठी त्यांनी केलेले कार्य त्यांच्या मनातील माणुसकीचे दर्शन घडवणारे आहे. पडद्यावर समाजाचे प्रश्न मांडणारा हा कलावंत प्रत्यक्ष जीवनातही समाजाच्या वेदनेशी जोडला गेला, ही त्यांच्या व्यक्तिमत्त्वाची मोठी ओळख आहे.
नाना पाटेकर यांचे जाणे म्हणजे केवळ एका अभिनेत्याचे जाणे नव्हे; मराठी आणि हिंदी चित्रपटसृष्टीतील एका विलक्षण अभिनयपर्वाला पडलेला हा कधीही न भरून येणारा विराम आहे. त्यांनी साकारलेल्या व्यक्तिरेखा, त्यांनी दिलेले संवाद आणि त्यांच्या कलेतून उमटलेली सामाजिक संवेदना पुढील अनेक पिढ्यांच्या स्मरणात कायम राहील, अशी भावना आ. मुनगंटीवार यांनी व्यक्त केली.
नाना पाटेकर हे नाव आता केवळ एका अभिनेत्याचे राहिलेले नाही; ते भारतीय अभिनयाच्या इतिहासातील एका अजरामर अध्यायाचे नाव आहे. त्यांच्या समृद्ध, बहुआयामी आणि असामान्य अभिनयाला माझा मनापासून सलाम. आपल्या कलेतून असंख्य रसिकांच्या मनावर अमीट ठसा उमटविणाऱ्या आणि आपल्या सामाजिक कार्यातून माणुसकीची नाळ जपणाऱ्या या महान कलावंताच्या स्मृतींना माझे विनम्र अभिवादन. नाना पाटेकर यांच्या निधनाने निर्माण झालेली पोकळी कधीही भरून निघणारी नाही, अशा शब्दांत आ. सुधीर मुनगंटीवार यांनी नाना पाटेकर यांना भावपूर्ण श्रद्धांजली अर्पण केली आहे.
